Put, brzina i vreme su osnovne fizičke veličine kojima opisujemo ravnomerno kretanje. Njihova veza zapisana je formulom v = s/t: brzina je jednaka količniku pređenog puta i vremena za koje je taj put pređen. Iz iste veze dobijamo formule s = v·t i t = s/v.
U ovoj lekciji naučićeš kada se koristi svaka formula, kako se pravilno pretvaraju kilometri na čas u metre u sekundi i kako da proveriš da li je dobijeni rezultat fizički smislen.
Brzina
Brzina pokazuje koliki put telo pređe u jedinici vremena. Obeležava se slovom v. Osnovna merna jedinica je metar u sekundi (m/s), a u saobraćaju se često koristi kilometar na čas (km/h). Za ravnomerno kretanje brzinu računamo formulom v = s/t.
Ako telo pređe 100 m za 20 s, njegova brzina je v = 100 m / 20 s = 5 m/s. To znači da telo svake sekunde prelazi 5 metara.
Kako izračunavamo put?
Kada su poznati brzina i vreme, put računamo formulom s = v · t. Na primer, biciklista se kreće brzinom 4 m/s tokom 30 s. Pređeni put je s = 4 m/s · 30 s = 120 m.
Kako izračunavamo vreme?
Ako znamo pređeni put i brzinu, vreme određujemo formulom t = s/v. Automobil koji se kreće brzinom 20 m/s treba da pređe 300 m. Vreme kretanja je t = 300 m / 20 m/s = 15 s.
Pretvaranje jedinica brzine
Jedinice moraju biti usklađene pre računanja. Za pretvaranje iz km/h u m/s brojnu vrednost delimo sa 3,6. Za pretvaranje iz m/s u km/h množimo sa 3,6. Tako je 72 km/h = 20 m/s, dok je 10 m/s = 36 km/h.
Ovo pravilo potiče iz odnosa 1 km = 1000 m i 1 h = 3600 s. Zato je 1 km/h = 1000/3600 m/s = 1/3,6 m/s.
Postupak rešavanja zadatka
Najpre zapiši poznate veličine i njihove jedinice. Zatim odredi šta se traži, izaberi odgovarajuću formulu i po potrebi pretvori jedinice. Uvrsti brojne vrednosti zajedno sa jedinicama, izračunaj rezultat i proveri da li odgovor ima smisla.
Najčešće greške
Učenici često koriste pogrešnu formulu, zaborave da pretvore minute u sekunde ili direktno kombinuju km/h sa metrima. Korisna provera je analiza jedinica: pri računanju puta proizvod (m/s) · s daje metre, a pri računanju brzine količnik m/s daje pravilnu jedinicu brzine.