Najvažniji obrasci iz fizike za osnovnu školu, organizovani po razredima i nastavnim oblastima. Pre računanja sve veličine izrazi u odgovarajućim mernim jedinicama.
O [m] – obim, S [m²] – površina, V [m³] – zapremina; a, b, c [m] – dužine stranica ili ivica.
Masa, težina i gustina
Veličina
Obrazac
Oznake i jedinice
Težina i gravitaciona sila
Q = m·g; Fg = m·g
Q, Fg [N], m [kg], g [N/kg]
Gustina, masa, zapremina
ρ = m/V; m = ρV; V = m/ρ
ρ [kg/m³], m [kg], V [m³]
Pritisak
Veličina / zakon
Obrazac
Oznake
Pritisak čvrstih tela
p = F/S
p [Pa], F [N], S [m²]
Hidrostatički pritisak
p = ρgh
ρ [kg/m³], g [N/kg], h [m]
Paskalov zakon
F₁/S₁ = F₂/S₂
Hidraulična presa
Formule za 7. razred
Ubrzanje i Njutnovi zakoni
Veličina
Obrazac
Napomena
Promena brzine i ubrzanje
Δv = v−v₀; a = Δv/t
a [m/s²]
Brzina
v = v₀ ± at
+ ubrzano, − usporeno
Put
s = v₀t ± at²/2
s [m]
Veza brzine i puta
v² = v₀² ± 2as
Bez vremena
Drugi Njutnov zakon
F = m·a
F [N], m [kg]
Kretanje u gravitacionom polju
Veličina
Obrazac
Napomena
Brzina
v = v₀ ± gt
+ naniže, − naviše
Visina / put
h = v₀t ± gt²/2
h [m]
Veza brzine i visine
v² = v₀² ± 2gh
g ≈ 9,81 m/s² (često 10 m/s²)
Slobodan pad
v₀ = 0; v = gt; h = gt²/2
Bez početne brzine
Sila trenja
Situacija
Obrazac
Napomena
Sila trenja
Ftr = μFN
μ – koeficijent trenja
Horizontalna podloga
Ftr = μmg
Kada je FN = mg
Rezultujuća sila
FR = Fv−Ftr = ma
Fv – vučna sila
Usporavanje trenjem
a = μg
Intenzitet ubrzanja
Ravnomerno kretanje
Fv = Ftr
FR = 0
Ravnoteža i sila potiska
Veličina / zakon
Obrazac
Oznake
Moment sile
M = Fd
M [N·m], d [m]
Ravnoteža poluge
M₁ = M₂; F₁d₁ = F₂d₂
Jednaki momenti
Arhimedov zakon
Fp = ρtgVpot
Fp [N]
Težina u tečnosti
Qt = Qv−Fp
Prividna težina
Rad, snaga i energija
Veličina
Obrazac
Jedinica
Mehanički rad
A = Fs
J
Snaga
P = A/t
W
Kinetička energija
Ek = mv²/2
J
Potencijalna energija
Ep = mgh
J
Ukupna energija
E = Ek+Ep
J
Stepen korisnog dejstva
η = Akor/Aul = Pkor/Pul
Bez jedinice; ×100% za procente
Toplotne pojave
Veličina
Obrazac
Napomena
Celzijus → Kelvin
T = (t/°C + 273,15) K
U zadacima često 273
Kelvin → Celzijus
t = (T/K − 273,15) °C
T [K], t [°C]
Količina toplote
Q = mcΔt = mcΔT
Q [J], c [J/(kg·°C)]
Formule za 8. razred
Oscilatorno i talasno kretanje
Veličina
Obrazac
Oznake
Period i frekvencija
T = t/n = 1/ν; ν = n/t = 1/T
T [s], ν [Hz], n – broj oscilacija
Matematičko klatno
T = 2π√(l/g)
l [m]
Telo na opruzi
T = 2π√(m/k)
m [kg], k [N/m]
Brzina talasa
v = s/t = λ/T = λν
v [m/s], λ [m]
Svetlosne pojave
Veličina / zakon
Obrazac
Oznake
Žižna daljina ogledala
f = r/2
f, r [m]
Jednačina ogledala i sočiva
1/f = 1/p + 1/l
Predznaci zavise od vrste i lika
Linearno uvećanje
U = l/p = L/P
L – lik, P – predmet
Optička moć
ω = 1/f
ω [D], f [m]
Brzina svetlosti
v = s/t
m/s
Apsolutni indeks prelamanja
n = c/v
c ≈ 3·10⁸ m/s
Relativni indeks 1→2
n₁,₂ = v₁/v₂ = n₂/n₁
Bez jedinice
Relativni indeks 2→1
n₂,₁ = v₂/v₁ = n₁/n₂
Bez jedinice
Predznaci: f je pozitivno za sabirno sočivo i konkavno ogledalo, a negativno za rasipno sočivo i konveksno ogledalo. Udaljenost realnog lika je pozitivna, a imaginarnog negativna.
Električno polje
Veličina / zakon
Obrazac
Oznake i jedinice
Količina naelektrisanja
q = N·e
q [C], e = 1,602·10⁻¹⁹ C
Kulonov zakon
F = k|q₁q₂|/r²
k ≈ 9·10⁹ N·m²/C²
Jačina električnog polja
E = F/q
N/C ili V/m
Rad polja
A = Fd = qU
A [J]
Potencijalna energija
Ep = qφ
φ [V]
Napon
U = φ₁−φ₂
U [V]
Homogeno polje
U = Ed
d [m]
Superpozicija potencijala
φ = φ₁+φ₂+φ₃+…
Algebarski zbir
Zbir napona
U = U₁+U₂+U₃+…
Ukupan napon
Električni kapacitet
C = q/U
C [F]
Korisne veze između jedinica
1 km = 1000 m; 1 h = 3600 s; 1 m/s = 3,6 km/h
1 kg = 1000 g; 1 g/cm³ = 1000 kg/m³
1 dm³ = 1 l; 1 cm³ = 1 ml
1 kPa = 1000 Pa; 1 kW = 1000 W; 1 kJ = 1000 J
Prvo prepoznaj fizičku pojavu, zapiši poznate veličine i jedinice, pa izaberi obrazac. Primenu proveri kroz zadatke sa rešenjima.
